Kompost İçi Yaşlak Kalırsa Ne Yapılır

Kompost yığınının içine elinizi soktuğunuzda sünger gibi su sızıyorsa, koku ekşimişse ve kütle sıkışıp topaklanmışsa yığın "yaşlak" duruma düşmüş demektir. Bu hem ayrışmayı yavaşlatır hem de o kompostu toprağa karıştırdığınızda kök bölgesinde su birikmesine yol açar. Aşağıda hem yığındaki fazla nemi düşürmenin hem de yaşlak kompostu toprağa karıştırırken drenajı bozmamanın yolunu adım adım anlatıyorum.

Kompost neden yaşlak kalır?

Üç ana sebep var: fazla su, fazla yeşil malzeme ve hava boşluğu yokluğu. Mutfak artıkları, çay posası, çim kırpığı ve meyve kabukları ağırlıklarının büyük bölümünü su olarak taşır. Bunlar üst üste yığıldığında kendi ağırlıklarıyla sıkışır, aradaki hava kanalları kapanır ve su dışarı çıkamaz. Yağmura açık, kapaksız bir yığında ise sorun tamamen dışarıdan gelir.

Nem seviyesinin doğru olduğunu nasıl anlarım?

Klasik test: Bir tutam kompostu avucunuzda sıkın. Parmak aralarından su damlıyorsa fazla ıslak. Bıraktığınızda dağılıp toz gibi savruluyorsa fazla kuru. İdeali, sıkınca top hâlinde duran ama su vermeyen, nemli sünger kıvamıdır. Toprak nemini ölçme alışkanlığı olan biri için bu his zaten tanıdıktır; aynı mantık kompost için de geçerli.

Adım adım yaşlak kompost sorun çözümü

1. Yığını açın ve kaynağı bulun. Su üstten mi geliyor (yağmur, sulama fazlası), yoksa içten mi (fazla yeşil atık)? Üst katman kuru, alt katman çamurluysa sorun içeriktedir. Her yer eşit ıslaksa dışarıdan su alıyor demektir.
2. Fazla suyu fiziksel olarak boşaltın. Yığını kürekle tamamen dağıtın, yayın. Güneşli ve rüzgârlı bir günde bir iki saat yayılmış durması bile ciddi fark yaratır. Kapalı bir kompost kabındaysanız içeriği geniş bir brandaya boşaltın.
3. Karbon malzeme ekleyin. Yaşlak yığına eklenecek en iyi şeyler: kuru yaprak, karton parçaları, gazete kâğıdı şeritleri, saman, talaş (boyasız), ince kırılmış budama artıkları. Yaklaşık her iki ölçek ıslak malzemeye bir ölçek kuru malzeme oranıyla başlayın, kıvama göre artırın.
4. Kaba iri malzemeyle hava kanalı açın. Yığının tabanına parmak kalınlığında dallar veya kırılmış ahşap parçaları serin. Bu, alt tarafta su gölleşmesini engeller ve alttan hava girişi sağlar. Küçük ölçekli bir kompost kabında bile 5-10 cm'lik iri bir taban katmanı işe yarar.
5. Yeniden yığın ve havalandırma sıklığını artırın. Yaşlak dönemi geçene kadar 3-4 günde bir karıştırın. Yığının ortasına dikey bir çubuk sokup çıkararak baca etkisi yaratabilirsiniz.
6. Üstünü kapatın, altını açık bırakın. Yağmur suyunu kesen bir kapak veya branda kullanın ama kenarlarını hava alacak şekilde bırakın. Tamamen sızdırmaz plastik sarmak buharlaşmayı da keser, işi kötüleştirir.
7. Kokuyu takip edin. Ekşi, çürük yumurta veya amonyak kokusu havasızlığın işaretidir. Karıştırma ve karbon ekleme sonrası koku 2-3 gün içinde orman toprağı kokusuna dönmelidir. Dönmüyorsa karbon oranını bir kez daha artırın.
8. Toprağa karıştırırken oranı düşürün. Elinizdeki kompost hâlâ nemliyse toprağa yüksek oranda karıştırmayın. Ağır killi toprakta hacimce %10-15 civarı kalmak, drenajı bozmadan organik madde kazandırır. Organik toprak hazırlarken kompostun yanına perlit, iri kum veya elenmiş çakıl eklemek su tutmayı belirgin şekilde düşürür.
9. Karıştırmadan önce eleyin. 1-1,5 cm gözlü bir elek, ayrışmamış ıslak topakları ayırır. Elekten geçmeyen kısmı yeni yığına geri koyun. Yalnızca ayrışmış, ufalanan kısmı kullanın.
10. Karıştırma sonrası sulamayı geri çekin. Yeni kompost eklenmiş toprak, aynı miktar suyu daha uzun süre tutar. İlk iki hafta sulama sıklığınızı azaltın, karar vermeden önce 5-7 cm derinlikte parmakla nem kontrolü yapın. Damlama sistemi kullanıyorsanız süreyi kısaltmak yerine gün aralığını açmak daha doğru sonuç verir.

Sık yapılan hatalar

• Yaşlak yığına daha fazla mutfak artığı eklemek. Yeni ıslak malzeme sorunu büyütür; nem dengelenene kadar mutfak atıklarını ayrı bir kapta bekletin.
• Kompostu su tutucu olarak görüp bol miktarda karıştırmak. Kompost gerçekten su tutar; ama ağır toprakta aşırı doz, kök bölgesinde hava boşluğunu bitirir ve kök çürüklüğüne kapı açar.
• Yığını tamamen su geçirmez naylona sarmak. Nem içeride kalır, anaerobik ortam derinleşir.
• Talaş ve saman yerine sadece çim kırpığı eklemek. Çim yeşil malzemedir, keçeleşir ve su tutar. Karbon kaynağı sanıp eklemek yaygın bir yanlıştır.
• Zeminin eğimini hesaba katmamak. Kompost yığınını çukur bir noktaya kurmak, bahçenin tüm yüzey suyunu yığının altında toplar.
• Kürek karıştırmasını kokuyla değil takvimle yapmak. Yaşlak dönemde takvim değil, yığının kıvamı belirleyicidir.
• Islak kompostu sera veya saksı harcında yoğun kullanmak. Kapalı ortamda buharlaşma düşük olduğu için sorun sekiz kat büyür; sera harcında kompost oranını daha da düşük tutun.

Hızlı kıvam tablosu