Sulama Atölyesi
Yağmur Suyu Toplama Sistemleri Kurma
Bir yağmur yağdığında ortalama bir evin çatısından akıp giden su, çoğu bahçenin haftalarca ihtiyacını karşılayabilecek miktardadır. Peki bu suyu tutmak gerçekten göründüğü kadar kolay mı, yoksa altından kalkılamayacak bir iş mi? Aşağıda, kendi bahçesinde yağmur suyu toplama düzeneği kurmak isteyen birinin aklına gelen soruları sırayla ele alıyoruz.
Neden yağmur suyu?
Şebeke suyu varken zahmete değer mi? İki nedenden değer. Birincisi maliyet: bahçe sulaması yaz aylarında ev su tüketiminin ciddi bir bölümünü oluşturur. İkincisi ve daha önemlisi su kalitesi. Yağmur suyu kireç ve klor içermez, sertliği düşüktür. Şebeke suyuyla yıllarca sulanan saksı topraklarının yüzeyinde beyaz kabuk oluşmasının sebebi budur. Ortancalar, azaleler, çilek, domates gibi hafif asidik toprağı seven bitkiler yağmur suyuna gözle görülür şekilde daha iyi tepki verir.
Her yerde işe yarar mı? Yağış rejimi çok düzensiz olan bölgelerde bile en azından ilkbahar ve sonbahar yağışlarını depolamak mümkün. Yaz boyunca hiç yağmur düşmeyen yerlerde sistemi tek başına yeterli görmeyin; şebeke suyuna destek olarak düşünün.
Ne kadar su toplayabilirim?
Kabaca şöyle hesaplayın: çatının yatay izdüşüm alanı (m²) × yağış miktarı (mm) = litre. 50 m² çatısı olan bir ev, 20 mm'lik bir yağışta teorik olarak 1000 litre toplar. Pratikte buharlaşma, sızıntı ve ilk yıkama kaybı nedeniyle bunun %75-85'ini elde edersiniz. Bölgenizin aylık yağış ortalamalarını meteoroloji verilerinden bakıp basit bir tablo çıkarmak, depo boyutuna karar vermenin en sağlıklı yolu.
Adım adım kurulum
- Çatı malzemesini kontrol edin. Kiremit, metal sac ve beton çatılar sorunsuzdur. Asbestli eski levhalar, bitüm esaslı katranlı kaplamalar ve kurşun içeren eski oluklar bahçe sulaması için bile riskli olabilir. Sebze bahçesi sulayacaksanız bu noktada seçici olun.
- Toplama noktasını belirleyin. Mevcut yağmur inişlerinden hangisi en geniş çatı yüzeyini boşaltıyorsa oradan başlayın. Deponun yerini seçerken üç şeye bakın: gölgede olması (yosun oluşumunu yavaşlatır), zeminin sağlam olması (1000 litre su bir tonun üzerinde ağırlık demek) ve sulama yapacağınız alandan yüksekte olması.
- Filtre takın. Oluk ağzına yaprak süzgeci, iniş borusuna ise bir ara filtre yerleştirin. En yaygın çözüm, iniş borusuna geçirilen elekli sapak (yağmur toplayıcı) parçasıdır: suyu depoya yönlendirir, depo dolduğunda fazlasını kanalizasyona bırakır.
- İlk yıkama ayırıcısı ekleyin. Yağmurun ilk birkaç dakikası çatıdaki tozu, kuş pisliğini, poleni yıkar. Basit bir çözüm: iniş borusuna dikey bağlanan 1-2 metrelik kapalı bir boru parçası. İlk su bu boruyu doldurur, sonrası depoya gider. Alt ucundaki küçük tahliye deliğinden yavaşça boşalır.
- Depoyu bağlayın. Gıda sınıfı polietilen varil, IBC tankı veya hazır yağmur suyu deposu kullanın. Kimyasal taşınmış eski varillerden uzak durun. Depoya mutlaka bir taşma çıkışı açın ve bu çıkışı binadan uzağa yönlendirin; yoksa dolduğu ilk gün temel duvarınızı sularsınız.
- Kapağı ve havalandırmayı sızdırmaz yapın. Işık geçirmeyen kapak yosunu, sık telli havalandırma ise sivrisineği engeller. Bu iki detay atlanırsa deponuz iki hafta içinde yeşerir ve sinek üretmeye başlar.
- Çıkış vanası ve sulama bağlantısını kurun. Depo tabanından 5-10 cm yukarıya bir küresel vana takın; en dipteki tortu böylece hortuma gitmez. Vanaya standart hortum rakoru bağlayabilirsiniz. Yerçekimiyle elde edilen basınç düşüktür, bu yüzden damlama hattı besleyecekseniz depoyu en az 1-1,5 metre yükseltin veya küçük bir dalgıç pompa kullanın.
- Bir ay boyunca gözlemleyin. Ne kadar sürede doluyor, kaç günde tükeniyor, filtre ne sıklıkla tıkanıyor? İkinci bir depo eklemeye ya da mevcut olanı büyütmeye ancak bu verilerle karar verin. Depoları alt kısımlarından bir boruyla birbirine bağlarsanız seri şekilde dolarlar.
Sık yapılan hatalar
- Taşma çıkışını unutmak. En sık ve en pahalı hata. Depo dolduktan sonra su oluktan geri taşar veya duvar dibine birikir.
- Depoyu düz olmayan zemine koymak. Dolu bir varil hafif eğimde bile devrilebilir. Sıkıştırılmış çakıl veya beton kaide şart.
- Açık kap kullanmak. Üstü açık fıçı, yaprak, sivrisinek ve yosun demektir. Ayrıca çocuk ve evcil hayvan için ciddi tehlike.
- İnce delikli damlatıcılara filtresiz su vermek. Yağmur suyu ne kadar temiz görünse de organik tortu taşır. Damlama sistemi kuracaksanız hatta mutlaka bir eleme filtresi ekleyin; bu konuyu damlama sistemi kurulumu anlatan sayfada daha ayrıntılı bulabilirsiniz.
- Suyu aylarca hareketsiz bırakmak. Durgun su kokar. Yağmur olmasa bile depodaki suyu düzenli kullanın, sonbaharda tamamen boşaltıp içini yıkayın.
- Kışın dolu bırakmak. Donma riski olan bölgelerde depo çatlar. Kış sonuna doğru boşaltın, vanayı açık bırakın.
- Bitkiye değil takvime göre sulamak. Deponuz dolu diye fazla su vermeyin. Toprak nemini parmakla veya nem ölçerle kontrol etmek, kaç litre biriktirdiğinizden daha belirleyicidir.