Sulama Atölyesi
Bitki Türlerine Göre Sulama İhtiyaçları
Aynı bahçede domates, marul ve sardunya yan yana duruyorsa hepsine aynı miktarda su vermek çoğu zaman ikisini de mutsuz eder. Bitki sulama gereksinimleri türden türe, hatta aynı türün farklı gelişme dönemlerinde bile değişir. Aşağıda "hangi bitkiye ne kadar, ne sıklıkta?" sorusunu adım adım cevaplıyoruz.
Önce şu soruya cevap verin: bitkinin kökü nereye kadar iniyor?
Sulama miktarını belirleyen en temel şey kök derinliğidir. Marul, ıspanak, fesleğen gibi sığ köklüler ilk 15-20 cm'de yaşar; bu katman hızlı kurur, bu yüzden az ama sık su isterler. Domates, biber, patlıcan, mısır ise 40-60 cm'e inebilir; onlara seyrek ama derinlemesine su vermek gerekir.
Peki "derin sulama" tam olarak ne demek? Suyu, ıslaklığın kök bölgesinin tamamına ulaşacağı kadar uzun vermek demek. Sulamadan yarım saat sonra toprağa parmağınızı ya da ince bir çubuk sokun; 20-25 cm'de nem hissedilmiyorsa su yüzeyde kalmış demektir.
Adım adım: kendi sulama takviminizi kurma
- Bitkileri su ihtiyacına göre gruplayın. Çok susayanlar (domates, salatalık, kabak, mısır, marul), orta seviye (biber, patlıcan, fasulye, çoğu yıllık çiçek), az su isteyenler (biberiye, kekik, lavanta, adaçayı, soğan-sarımsak olgunlaşma döneminde). Aynı gruptan olanları yan yana ekmek işinizi yarı yarıya kolaylaştırır.
- Toprağınızın tipini belirleyin. Kumlu toprak suyu tutmaz, daha sık sulama ister; killi toprak yavaş emer ama uzun süre nemli kalır. Bir tutam nemli toprağı elinizde sıkın: dağılıyorsa kumlu, macun gibi şekil alıyorsa killi. Organik madde bakımından zengin, hazırlanmış toprak her iki uçtaki sorunu da yumuşatır.
- Sulamayı zamana değil, neme bağlayın. "Her akşam 10 dakika" kuralı yerine, sulamadan önce toprağın ilk 5-8 cm'sini kontrol edin. Kuruysa sulayın. Nem ölçme alışkanlığı, elinizdeki en ucuz sigortadır; parmak testi ya da basit bir nem ölçer bunun için yeter.
- Miktarı bitkiye göre ayarlayın. Aşağıdaki tablo ılıman bir ilkbahar-yaz döneminde, açık bahçe için kaba bir başlangıç noktası verir. Sıcaklık ve rüzgâra göre yukarı çekin.
- Gelişme dönemine göre değiştirin. Fide döneminde az ama çok sık; çiçeklenme ve meyve tutma döneminde en yüksek; hasada yakın dönemde kademeli olarak azaltın. Domateste hasat öncesi suyu biraz kısmak tadı yoğunlaştırır, ama ani kesmek çatlamaya yol açar.
- Sabahı seçin. Gün doğumundan sonraki ilk 2-3 saat en verimli aralıktır: buharlaşma az, yapraklar gün içinde kuruyor, mantar riski düşük. Akşam sulaması yaz gecelerinde yaprakları uzun süre ıslak bırakır.
- Suyu köke verin. Yaprak sulamak neredeyse hiçbir bitkiye yaramaz. Damlama hattı ya da bitki dibine açılmış küçük su havuzları, aynı su miktarıyla daha iyi sonuç verir. Damlama sistemi kurulumu, düzensiz sulamayı bir anda düzene sokan en etkili müdahaledir.
- Malç örtün. 3-5 cm saman, kuru çim ya da yaprak, üst toprağın kurumasını ciddi biçimde yavaşlatır ve sulama sıklığını düşürür.
Bitki bazında kaba rehber
| Bitki | Sıklık (yaz) | Yaklaşık miktar | Not |
|---|
| Domates | 2-3 günde bir | Bitki başına 4-6 litre | Düzensiz sulama çatlama ve dip çürüklüğü yapar |
| Mısır | 3 günde bir | Sıra metresine 8-10 litre | Püskül ve koçan döneminde asla susuz bırakılmaz |
| Salatalık / kabak | Günaşırı | Bitki başına 3-5 litre | Su eksikliğinde meyve acılaşır |
| Marul, ıspanak | Her gün veya günaşırı | Az ama üst katmanı ıslatacak kadar | Kuruluk yaprakları sertleştirir |
| Biber, patlıcan | 2-3 günde bir | Bitki başına 3-4 litre | Aşırı su çiçek dökümüne yol açar |
| Soğan, sarımsak | 4-5 günde bir | Orta | Hasattan 2-3 hafta önce su kesilir |
| Yıllık çiçekler (petunya, kadife) | Günaşırı | Saksıda her gün | Saksı toprağı bahçeden çok daha hızlı kurur |
| Gül, çalı formlu çiçekler | Haftada 1-2 | Bitki başına 8-10 litre | Derin ve seyrek sulama kökü güçlendirir |
| Akdeniz baharatları | Haftada 1 | Az | Fazla su kök çürümesi demek |
Sık yapılan hatalar
- Her bitkiye aynı hortum süresini vermek. Lavanta ile salatalığı aynı hatta bağlarsanız biri boğulur, diğeri susar.
- Yüzeysel ama çok sık sulamak. Kök derine inmez, bitki bir günlük sıcak havada bile pörsür.
- Yaprakların pörsümesine bakıp karar vermek. Öğle saatinde kabak yaprağı su yeterli olsa da pörsür; akşamüstü toparlanıyorsa sorun yok.
- Saksılarda süzülmeyi ihmal etmek. Altı delik olmayan kapta ne kadar dikkatli sulasanız da kök havasız kalır.
- Yağmurdan sonra programı değiştirmemiş olmak. Otomatik sistem kullanıyorsanız yağış sonrası bir tur atlamak gerekir.
- Soğuk günlerde yaz alışkanlığını sürdürmek. Kışın topr