Bahçenizi ne kadar düzenli sularsanız sulayın, toprak suyu tutmuyorsa emeğiniz kanalizasyona akıyor demektir. Sulamanın yarısı hortumda, diğer yarısı toprakta biter. Bu yazıda su tutma kapasitesi yüksek bir karışımı sıfırdan nasıl hazırlayacağınızı, hangi malzemeyi ne oranda kullanacağınızı ve nerede yanlış yapıldığını anlatıyorum.
İki temel sebep var: yapı ve organik madde eksikliği. Kumlu topraklarda su tanecikler arasından hızla süzülür, kök bölgesinde durmaz. Killi topraklarda ise su yüzeyde birikir, içeri sızmaz; kuruduğunda taş gibi olur ve çatlar. İki durumun da ortak çözümü aynı: organik madde. Kompost, killi toprağı gevşetir, kumlu toprağa ise su tutan sünger görevi görür.
Mevcut bahçe toprağınızın, olgunlaşmış kompost ve nem tutucu bir malzemeyle harmanlanmış hali. Hazır torba toprağı almak yerine kendi bahçenizin toprağını iyileştirdiğinizde hem daha ekonomik olur hem de bitki kendi bölgesinin mikro yaşamına alışık kalır.
Toprağınızı tanıyın. Bir kavanoza iki parmak toprak, üstüne su koyup çalkalayın ve bir gece bekletin. Altta hızlı çöken kaba tabaka kum, ortadaki silt, en üstte kalan ince tabaka kildir. Ya da daha basiti: nemli toprağı elinizde sıkın. Dağılıyorsa kumlu, parmak izinizi tutan yapışkan bir çubuk oluyorsa killi, hafifçe topaklanıp dokununca ayrılıyorsa ideale yakın demektir.
Alanı temizleyip gevşetin. Çok yıllık yabani otların köklerini çıkarın. Toprağı bir kürek derinliği (25-30 cm) çatallayın. Amacınız altüst etmek değil, havalandırmak. Islak toprağı asla kazmayın; sıkışır ve yapısı bozulur.
Kompostu serin. Hazırlanacak yatağın üzerine 5-8 cm kalınlığında olgun kompost yayın. Olgun kompost koyu kahverengi, ufalanabilir ve orman toprağı kokusundadır. Ekşi, amonyak ya da çürük kokuyorsa henüz hazır değil.
Nem tutucu ekleyin. Kumlu toprakta suyu tutmak için hindistan cevizi torfu (kokopit) veya elenmiş yaprak çürüntüsü işinizi görür. Killi toprakta drenajı açmak için iri perlit ya da yıkanmış dere kumu ekleyin. Genel bir başlangıç oranı:
| Toprak tipi | Bahçe toprağı | Kompost | Ek malzeme |
|---|---|---|---|
| Kumlu | 5 ölçek | 3 ölçek | 2 ölçek kokopit |
| Killi | 5 ölçek | 3 ölçek | 2 ölçek perlit/iri kum |
| Dengeli | 7 ölçek | 3 ölçek | — |
Harmanlayın ve sulayın. Malzemeleri ilk 15-20 cm içinde karıştırın, daha derine gömmeye çalışmayın. Sonra karışımı iyice ıslatın ve en az bir hafta dinlendirin. Bu süre mikroorganizmaların yerleşmesi ve karışımın oturması için gerekli.
Malç kapağını atın. Ekimden sonra yüzeye 3-5 cm saman, kıyılmış yaprak veya ağaç kabuğu serin. Malç, yüzeyden buharlaşmayı belirgin şekilde azaltır; sulama aralarını uzatan en ucuz yöntemdir. Gövdeye değdirmeden, 2-3 cm boşluk bırakarak yayın.
Nem takibine geçin. Yeni karışımda ilk haftalarda su davranışı değişir; parmağınızı 5 cm daldırıp kontrol etmeyi alışkanlık yapın. Toprak nemini ölçme yöntemlerini ayrıntılı anlattığımız rehber bu aşamada işinize yarar. Yatak oturduktan sonra damlama sistemi kurmak da çok daha verimli çalışır, çünkü su artık yana kaçmadan kök bölgesinde kalır.
Evet, hem de en ucuz yolu bu. Mutfaktan çıkan sebze kabukları, kahve telvesi, yumurta kabuğu gibi nemli malzemelerle bahçeden gelen kuru yaprak, ince dal, saman gibi kuru malzemeleri katmanlayın. Kuru malzeme miktarı, ıslak malzemenin yaklaşık iki katı olsun. On beş günde bir karıştırın, sıkınca su damlamayacak ama nemli hissedilecek kadar sulayın. Mevsime göre 3-6 ayda kullanılabilir hale gelir.
Koku ve kemirgen çıkar. Et, kemik, süt ürünü, yağlı artık ve evcil hayvan dışkısını ev kompostuna atmayın. Hastalıklı bitki artıklarını ve tohum bağlamış yabani otları da eklemeyin.